Dane w DIWASS — kto odpowiada za ich prawidłowość?

Za informacje dotyczące transgranicznego przemieszczania odpadów odpowiadają uczestnicy tego przemieszczenia w zakresie obowiązków przypisanych im przez przepisy. Powierzenie pracownikowi lub firmie zewnętrznej przygotowania dokumentów nie oznacza samo w sobie przeniesienia tych obowiązków. Również przekazanie danych przez DIWASS nie przesądza, że prawidłowo opisują one planowany lub wykonany transport.

Dla właściciela przedsiębiorstwa istotne jest zatem ustalenie, jaką rolę firma pełni w konkretnym przemieszczeniu, skąd pochodzą informacje i kto sprawdza je przed przekazaniem. Osobno należy ocenić skutki ewentualnego naruszenia. Nie każda niezgodność ma ten sam charakter, a przypisanie odpowiedzialności wymaga wskazania konkretnego obowiązku, jego adresata i ustalonych okoliczności.

Rola prawna firmy i obsługa systemu

W praktyce dokumenty mogą być przygotowywane przez specjalistę środowiskowego, pracownika logistyki albo zewnętrznego doradcę. Taki podział pracy wyjaśnia, kto wykonuje czynności techniczne. Nie wystarcza jednak do ustalenia, komu przepisy nakazują przekazać informacje lub potwierdzić określone zdarzenie.

Należy najpierw rozróżnić dwie procedury: uprzednie pisemne zgłoszenie i zgodę, potocznie nazywane notyfikacją, oraz procedurę ogólnych wymogów w zakresie informowania, związaną z załącznikiem VII. W pierwszej występuje zgłaszający, w drugiej osoba organizująca przemieszczanie. Ustalenie tych ról wynika z rozporządzenia (UE) 2024/1157 i rzeczywistego sposobu organizacji przemieszczenia. Nazwa stanowiska pracownika ani sam dostęp do DIWASS nie rozstrzygają o tej kwalifikacji.

DIWASS jest unijnym systemem elektronicznej wymiany informacji. Art. 27 rozporządzenia (UE) 2024/1157 określa dokumenty i informacje przekazywane elektronicznie. Ustalenie, kto ma je przygotować, uzupełnić lub potwierdzić, wymaga natomiast odwołania się do przepisów dotyczących danego etapu przemieszczenia.

Obowiązki zależą od procedury i etapu transportu

W procedurze notyfikacji to zgłaszający przekazuje wymagane informacje w dokumentach zgłoszenia i przesyłania. Po uzyskaniu zgody obowiązki obejmują również przedsiębiorstwa uczestniczące w konkretnym transporcie. Wynika to z art. 5 ust. 2–4 oraz art. 16 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2024/1157. Nie należy zatem zakładać, że samo przygotowanie zgłoszenia przez jeden podmiot wyczerpuje obowiązki wszystkich pozostałych.

Podobny podział występuje przy załączniku VII. Art. 18 ust. 4 tego rozporządzenia przewiduje wypełnianie formularza przez uczestniczące przedsiębiorstwa w odpowiednich punktach. Poszczególne informacje powstają na różnych etapach: przed wyjazdem, podczas transportu, po przyjęciu odpadów i po ich odzysku.

Poniższe zestawienie pokazuje podstawowy podział czynności, a nie pełny katalog obowiązków każdego uczestnika.

Rola w przemieszczeniu Przykładowy zakres obowiązków informacyjnych
Zgłaszający w procedurze notyfikacji Przekazanie wymaganych informacji i dokumentów oraz uzupełnienie danych dotyczących konkretnego przemieszczenia.
Osoba organizująca przemieszczanie w procedurze z załącznikiem VII Przygotowanie i uzupełnienie formularza w przypisanym zakresie oraz zapewnienie wymaganych informacji przed rozpoczęciem przemieszczenia.
Przewoźnik Uzupełnienie informacji w odpowiednich punktach dokumentu oraz wykonanie obowiązków dotyczących dostępności informacji podczas transportu, stosownie do danej procedury.
Prowadzący instalację przyjmującą odpady Potwierdzenie przyjęcia odpadów, a następnie przekazanie właściwego zaświadczenia dotyczącego ich zagospodarowania, odpowiednio do prowadzonej operacji i procedury.

 

Odbiorca odpadów nie zawsze jest jednocześnie prowadzącym instalację. Jeżeli są to różne podmioty, nie można traktować ich oznaczeń w dokumentacji zamiennie. Jedna firma może też łączyć kilka ról, co wymaga sprawdzenia obowiązków związanych z każdą z nich.

Zlecenie przygotowania dokumentów wymaga określenia zakresu

Umowa z doradcą może wskazywać, kto sporządza dokumenty, pozyskuje informacje od kontrahentów i sprawdza ich kompletność. Ma to znaczenie dla organizacji pracy oraz ewentualnych rozliczeń między stronami. Samo zlecenie przygotowania dokumentów nie zmienia jednak podmiotu zobowiązanego przez przepisy do wykonania danej czynności.

Inaczej należy oceniać sytuację, w której inny podmiot rzeczywiście przyjmuje określoną rolę przewidzianą przez rozporządzenie i spełnia warunki jej pełnienia. Dlatego przed stwierdzeniem, że „dokumentacją zajmuje się kontrahent”, trzeba ustalić, czy chodzi o techniczne przygotowanie formularza, czy o wykonywanie własnych obowiązków przez uczestnika przemieszczenia.

Przedsiębiorca powinien móc wskazać, kto przekazał dane o rodzaju odpadów, kto potwierdził instalację przeznaczenia i na jakim dokumencie oparto informację o ilości. Pozwala to wyjaśnić pochodzenie danych, jeżeli później ujawni się rozbieżność.

Przyjęcie danych przez system i ich zgodność z rzeczywistością

Komunikat potwierdzający wykonanie czynności w systemie może mieć znaczenie dla wykazania, że informację przekazano. Nie zastępuje jednak dokumentów potwierdzających jej treść. Nawet jeżeli system sprawdza wymagane pola lub spójność części danych, nie wynika z tego, że porównano je ze stanem konkretnego ładunku.

Przykładowo, w dokumentacji może zostać wskazana instalacja należąca do kontrahenta, podczas gdy odpady faktycznie przyjęto w innym jego zakładzie. Posługiwanie się tą samą nazwą przedsiębiorcy nie wyjaśnia jeszcze, czy miejsce przyjęcia odpowiada dokumentacji i czy dana instalacja jest uprawniona do zagospodarowania tych odpadów. Jest to przykład hipotetyczny, pokazujący znaczenie rozróżnienia podmiotu i miejsca prowadzenia działalności.

Wyjaśnienie takiej rozbieżności powinno obejmować rzeczywistą trasę i miejsce dostawy, potwierdzenia przyjęcia oraz dokumenty dotyczące instalacji. Samo poprawienie oznaczenia w formularzu nie rozstrzyga, jakie znaczenie miało pierwotne wskazanie i czy przemieszczenie przeprowadzono zgodnie z wymaganiami.

Perspektywa byłego pracownika wydziału prawnego WIOŚ

Podczas pracy w wydziale prawnym Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska analizowałem dokumenty z zakończonych kontroli na potrzeby postępowań administracyjnych. To doświadczenie kieruje moją uwagę na to, jakie dowody potwierdzają poszczególne ustalenia. W dalszym postępowaniu samo stwierdzenie niezgodności wymaga jeszcze oceny: czego dotyczyła, jaki obowiązek mógł zostać naruszony i przez kogo.

Z tej perspektywy wyjaśnienie, że formularz przygotowywał inny pracownik lub doradca, jest tylko jedną z okoliczności sprawy. Trzeba ustalić również rolę przedsiębiorstwa, zakres czynności powierzonych tej osobie oraz źródła wykorzystanych informacji. Z kolei organ powinien wykazać, dlaczego zebrane dokumenty uzasadniają jego ustalenia i proponowaną kwalifikację prawną.

Znaczenie ma przy tym rozdzielenie kompetencji. GIOŚ pełni zadania polskiego właściwego organu w obszarze transgranicznego przemieszczania odpadów. WIOŚ oraz inne uprawnione służby prowadzą czynności kontrolne w granicach swoich kompetencji. DIWASS służy wymianie informacji; ocenę ustaleń i dalsze działania podejmuje właściwy organ.

Nie każda rozbieżność uzasadnia takie samo rozstrzygnięcie

Omyłka w danych, brak wymaganej informacji i rzeczywiste skierowanie odpadów do innej instalacji wymagają odrębnej analizy. Dla oceny prawnej trzeba ustalić treść obowiązku, moment jego wykonania i zakres stwierdzonej niezgodności. Ewentualna kara wymaga ponadto właściwej podstawy prawnej i spełnienia przesłanek jej zastosowania wobec konkretnego podmiotu.

Właściciel firmy nie powinien więc utożsamiać każdej rozbieżności z automatyczną osobistą odpowiedzialnością ani zakładać, że posłużenie się doradcą wyłącza obowiązki przedsiębiorstwa. Są to różne zagadnienia, które należy rozpatrywać na podstawie dokumentów i przepisów właściwych dla danej sprawy.

Co sprawdzić w firmie przed kolejnym przemieszczeniem

Praktyczna weryfikacja może rozpocząć się od czterech pytań:

  • Jaką rolę pełni firma w danym przemieszczeniu i z jakiego przepisu wynikają jej obowiązki?
  • Kto dostarcza informacje do dokumentów i na jakiej podstawie potwierdza ich prawidłowość?
  • Kto sprawdza zgodność danych z umową, dokumentacją transportową i uprawnieniami instalacji?
  • Jak przekazywane są informacje o zmianach oraz o przyjęciu i zagospodarowaniu odpadów?

W odniesieniu do załącznika VII należy uwzględnić aktualny okres przejściowy. Zgodnie z komunikatami GIOŚ do 31 grudnia 2026 r. dopuszczalne jest sporządzanie i przekazywanie dokumentów w formie papierowej na wskazanych przez organ warunkach. Wrześniowy komunikat zapowiada możliwość korzystania z tej funkcjonalności DIWASS od 15 listopada 2026 r. oraz obowiązkową obsługę od 1 stycznia 2027 r. Na dzień publikacji uruchomienie zapowiadane na 15 listopada jest jeszcze zdarzeniem przyszłym.

Rozwiązanie przejściowe dotyczy sposobu przekazywania dokumentów. Nie uzasadnia pomijania obowiązku stosowania nowego wzoru załącznika VII ani zawarcia umowy zgodnej z rozporządzeniem. Przygotowanie do cyfryzacji jest zatem dobrym momentem, aby uporządkować podział czynności w firmie i relacje z kontrahentami. W razie kontroli powinno być możliwe odtworzenie, kto wykonał daną czynność i jakie dokumenty potwierdzają przekazane informacje.

Podstawy prawne i źródła

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 z 11 kwietnia 2024 r. w sprawie przemieszczania odpadów, w szczególności art. 3, 5, 16, 18 i 27; tekst skonsolidowany z 30 lipca 2026 r.
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:02024R1157-20260730

GIOŚ, Odroczenie obowiązku stosowania DIWASS dla załączników VII, 17 kwietnia 2026 r.
https://www.gov.pl/web/gios/odroczenie-obowiazku-stosowania-diwass-dla-zalacznikow-vii

GIOŚ, Załącznik VII — od 1 stycznia 2027 r. obowiązkowy w DIWASS, komunikat wrześniowy.
https://www.gov.pl/web/gios/zalacznik-vii–od-1-stycznia-2027-r-obowiazkowy-w-diwass2

Picture of Radca Prawny Bartosz Zatoński

Radca Prawny Bartosz Zatoński

Kancelaria Prawa Ochrony Środowiska
bzatonski@prawnikodsrodowiska.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Picture of Radca Prawny Bartosz Zatoński

Radca Prawny Bartosz Zatoński

Kancelaria Prawa Ochrony Środowiska
bzatonski@prawnikodsrodowiska.pl

Inne Wpisy

Inne Wpisy