Od 1 stycznia 2027 r., zgodnie z aktualnymi komunikatami GIOŚ, dokumenty związane z przemieszczaniem odpadów w procedurze informowania mają być obowiązkowo obsługiwane w DIWASS. Dla przedsiębiorcy przygotowanie do tej daty oznacza przede wszystkim uporządkowanie danych, umów i podziału obowiązków między uczestnikami przemieszczenia. Sama rejestracja w systemie nie potwierdza jeszcze, że dokumentacja prawidłowo opisuje transport.
Do końca 2026 r. GIOŚ dopuszcza dokumenty papierowe na warunkach wskazanych w swoim komunikacie. Nie oznacza to jednak odroczenia wszystkich wymogów dotyczących załącznika VII. To rozróżnienie ma znaczenie zarówno przy organizowaniu transportów, jak i podczas późniejszej oceny materiału z kontroli.
Co rzeczywiście wynika z komunikatów GIOŚ
W komunikacie z 17 kwietnia 2026 r. GIOŚ poinformował o dopuszczeniu sporządzania i przekazywania dokumentów wymaganych na podstawie art. 18 rozporządzenia (UE) 2024/1157 w formie papierowej od 21 maja do 31 grudnia 2026 r. Jednocześnie wskazał konieczność stosowania nowego wzoru załącznika VII i zawarcia umowy zgodnej z wymaganiami tego rozporządzenia. [1]
Zakres stanowiska organu jest istotny. GIOŚ zapowiedział, że w tym okresie nie będzie uznawał przemieszczenia za nielegalne z powodu samego niewprowadzenia dokumentów do DIWASS, jeżeli podczas transportu zostaną zapewnione wymagane dokumenty papierowe. Nie jest to zapewnienie, że inne braki dokumentacji lub niezgodność transportu z jej treścią pozostaną bez znaczenia.
Nowszy komunikat, opublikowany 29 września 2026 r., zapowiada możliwość korzystania z DIWASS w procedurze informowania od 15 listopada 2026 r. Potwierdza też możliwość sporządzania i przekazywania tych dokumentów w formie papierowej do 31 grudnia 2026 r. oraz wskazuje dostępność modułu w środowisku testowym. Dla przedsiębiorców listopad i grudzień mogą zatem stanowić okres sprawdzenia przygotowanych rozwiązań przed zakończeniem okresu przejściowego opisanego przez GIOŚ. [2]
Należy przy tym zachować precyzję: komunikat organu przedstawia przyjęty sposób postępowania w okresie przejściowym. Sam nie zmienia przepisów rozporządzenia unijnego. Dlatego określenie „odroczenie załącznika VII” wymaga wyjaśnienia, że chodzi o obsługę elektroniczną, a nie o zwolnienie z dokumentowania przemieszczenia. Rozwiązania tego nie należy również przenosić na procedurę uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody, czyli notyfikację.
Dokument powinien opisywać rzeczywiste przemieszczenie
Załącznik VII służy przekazaniu informacji o konkretnym przemieszczeniu objętym procedurą informowania. Wcześniej należy prawidłowo ustalić, czy dane odpady i planowana operacja rzeczywiście kwalifikują się do tej procedury. Wypełnienie formularza nie zastępuje tej oceny.
Punktem odniesienia pozostaje art. 18 ust. 4 rozporządzenia (UE) 2024/1157. Przepis wiąże obowiązki informacyjne z przedsiębiorstwami uczestniczącymi w przemieszczeniu i przewiduje udostępnianie informacji drogą elektroniczną zgodnie z art. 27, również organom przeprowadzającym inspekcje. Znaczenie ma zatem zarówno dostępność dokumentu, jak i prawidłowość jego treści.
W trakcie kontroli można zestawić dane z załącznika VII z dokumentami przewozowymi, potwierdzeniami ważenia, dokumentacją przyjęcia odpadów oraz uprawnieniami instalacji. Rozbieżność wymaga ustalenia, czego dotyczy i z czego wynika. Inaczej należy analizować omyłkę w oznaczeniu podmiotu, a inaczej sytuację, w której odpady faktycznie trafiły do innej instalacji. Nie należy z góry przypisywać obu zdarzeniom tych samych skutków prawnych.
Perspektywa wydziału prawnego WIOŚ
Doświadczenie zdobyte podczas pracy w wydziale prawnym Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska kieruje moją uwagę na etap, w którym ustalenia kontroli stają się materiałem dalszego postępowania. Wówczas znaczenie ma możliwość odtworzenia, co rzeczywiście nastąpiło i na jakich dowodach oparto określone ustalenie.
Z tej perspektywy samo stwierdzenie, że dokument znajduje się w systemie, nie zamyka analizy. Należy ustalić, kto przekazał informacje, jakiego transportu dotyczą, czy odpowiadają dokumentacji źródłowej oraz czy późniejsze uzupełnienia można powiązać z przebiegiem przemieszczenia. Również wyjaśnienie przedsiębiorcy powinno odnosić się do konkretnej rozbieżności i dokumentów, które pozwalają ją ocenić.
Jest to doświadczenie dotyczące prawnej oceny ustaleń kontrolnych. Warto zarazem odróżnić rolę GIOŚ w sprawach transgranicznego przemieszczania odpadów i krajowej obsługi DIWASS od działalności kontrolnej WIOŚ oraz innych uprawnionych służb. Przekazanie danych w ramach obsługi systemu nie zastępuje oceny, której dokonuje właściwy organ w konkretnej sprawie.
Umowa musi odpowiadać dokumentom i uczestnikom transportu
Przygotowanie do cyfryzacji powinno objąć umowy dotyczące odzysku odpadów. Dotychczasowy wzór umowy nie staje się odpowiedni wyłącznie dlatego, że był wcześniej stosowany przy transportach z załącznikiem VII.
Jak wynika z art. 18 ust. 10 rozporządzenia (UE) 2024/1157, umowa powinna łączyć osobę organizującą przemieszczanie z odbiorcą. Jeżeli odbiorca nie prowadzi instalacji, podpisuje ją również prowadzący instalację. Rozporządzenie wymaga ponadto zgodności umowy z dokumentami określonymi w załączniku VII oraz określa jej minimalną treść, okres obowiązywania i zobowiązania na wypadek problemów z przemieszczeniem lub odzyskiem.
Przykładowo, wskazanie w formularzu innej instalacji niż objęta uzgodnieniami stron wymaga wyjaśnienia przed rozpoczęciem transportu. Nie wystarczy założyć, że tę różnicę usunie późniejsze wprowadzenie danych do systemu. Umowa i formularz powinny opisywać tę samą organizację przemieszczenia.
Przygotowanie obejmuje także czas przekazania informacji
Przygotowując procedury na 2027 r., należy uwzględnić moment uzyskiwania danych od kontrahentów. Art. 18 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2024/1157 przewiduje uzupełnienie formularza, w zakresie możliwym, nie później niż dwa dni robocze przed rozpoczęciem przemieszczenia. Informacje o faktycznej ilości odpadów, przewoźnikach i, w stosownych przypadkach, numerze kontenera mogą zostać przekazane najpóźniej przed jego rozpoczęciem.
Ma to znaczenie dla organizacji pracy: część danych trzeba przygotować z wyprzedzeniem, a pozostałe uzupełnić przed wyjazdem. Należy też zapewnić przekazanie informacji o przyjęciu odpadów i wykonaniu odzysku. Przygotowanie przedsiębiorstwa nie kończy się więc na utworzeniu dokumentu dla kierowcy.
Kwestia dostępu podczas transportu również wymaga uwagi. Rozporządzenie przewiduje rozwiązanie na wypadek braku dostępu online do informacji w pojeździe, lecz nie należy utożsamiać go z ogólnym uprawnieniem do prowadzenia całej dokumentacji poza systemem po zakończeniu okresu przejściowego.
Co warto uporządkować przed końcem roku
Ocena przygotowania firmy powinna obejmować kilka powiązanych obszarów:
- Podmioty i role — kto organizuje przemieszczenie, kto jest odbiorcą i kto prowadzi instalację oraz czy oznaczenia tych podmiotów są spójne w dokumentacji.
- Dane źródłowe — skąd pochodzą informacje o odpadach, ilości i miejscu odzysku oraz kto weryfikuje je przed przekazaniem.
- Umowy — czy obejmują rzeczywistych uczestników i odpowiadają wymaganiom nowego rozporządzenia.
- Dostęp i zastępstwa — czy osoby odpowiedzialne mogą wykonać czynności także podczas nieobecności pracownika zwykle obsługującego transporty.
- Wyjaśnianie zmian — czy można odtworzyć przyczyny różnic między danymi planowanymi a rzeczywistym przebiegiem transportu.
Takie przygotowanie pozwala sprawdzić, czy informacje przekazywane przez różne osoby tworzą spójny opis zdarzenia. Z punktu widzenia późniejszego postępowania znaczenie ma właśnie możliwość wykazania związku między danymi, dokumentami i rzeczywistym transportem.
Przed pierwszym przemieszczeniem w 2027 r.
Zgodnie z aktualnym stanowiskiem GIOŚ 31 grudnia 2026 r. kończy się dopuszczenie dokumentów papierowych na opisanych warunkach. Przed pierwszym przemieszczeniem w 2027 r. należy zatem ponownie sprawdzić aktualne komunikaty i wymagania, a przygotowania organizacyjne zakończyć odpowiednio wcześniej.
Doświadczenie z wydziału prawnego WIOŚ pozwala dostrzec w tej zmianie także jej wymiar dowodowy. Przy ocenie ustaleń kontroli trzeba umieć wyjaśnić, dlaczego w dokumentacji znalazły się określone informacje i co potwierdza ich zgodność ze zdarzeniami. Dobrze przygotowana obsługa załącznika VII powinna zapewniać właśnie taką możliwość.
Źródła
[1] GIOŚ, Odroczenie obowiązku stosowania DIWASS dla załączników VII, 17 kwietnia 2026 r., https://www.gov.pl/web/gios/odroczenie-obowiazku-stosowania-diwass-dla-zalacznikow-vii
[2] GIOŚ, Załącznik VII — od 1 stycznia 2027 r. obowiązkowy w DIWASS, komunikat opublikowany 29 września 2026 r., https://www.gov.pl/web/gios/zalacznik-vii–od-1-stycznia-2027-r-obowiazkowy-w-diwass2
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 z 11 kwietnia 2024 r. w sprawie przemieszczania odpadów, w szczególności art. 18 i 27 oraz załącznik VII; tekst skonsolidowany z 30 lipca 2026 r., https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:02024R1157-20260730
